ಪಯಣ : ಸಂಚಿಕೆ - 109 (ಬನ್ನಿ ಪ್ರವಾಸ ಹೋಗೋಣ)

ಪಯಣ : ಸಂಚಿಕೆ - 109 (ಬನ್ನಿ ಪ್ರವಾಸ ಹೋಗೋಣ) 

ಲೇಖನ : ರಮೇಶ ನಾಯ್ಕ, ಉಪ್ಪುಂದ 

ಕನ್ನಡ ಭಾಷಾ ಶಿಕ್ಷಕರು 

ನೇತಾಜಿ ಸುಭಾಶ್ಚಂದ್ರ ಬೋಸ್ 

ಸರಕಾರಿ ಪ್ರೌಢಶಾಲೆ, ಮರವಂತೆ 

ಬೈಂದೂರು ತಾಲೂಕು, ಉಡುಪಿ ಜಿಲ್ಲೆ.

ಮೊಬೈಲ್ : +91 94488 87713

ಪ್ರವಾಸ ಹೋಗುವುದೆಂದರೆ ಯಾರಿಗೆ ತಾನೇ ಇಷ್ಟ ಇಲ್ಲ...? ಹೊಸ ಊರು ನೋಡಬೇಕು.. ಹೊಸ ಹೊಸ ವಿಚಾರ ತಿಳಿದು ಕೊಳ್ಳಬೇಕೆನ್ನುವುದು ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬರ ಬಯಕೆ. ಧಾರ್ಮಿಕ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳು, ಐತಿಹಾಸಿಕ ಸ್ಥಳಗಳು, ಪ್ರಕೃತಿಯ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯ ಸಾರುವ ತಾಣಗಳು ಹೀಗೆ ನಾನಾ ಬಗೆಯ ಪ್ರವಾಸಿ ತಾಣಗಳು ಎಲ್ಲರನ್ನೂ ಆಕರ್ಷಿಸುತ್ತದೆ... ಹೀಗೆ ನಮ್ಮ ಊರಿನ, ನಮ್ಮ ರಾಜ್ಯದ, ನಮ್ಮ ದೇಶದ ಸುಂದರ ತಾಣಗಳನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸುವ ಪ್ರಯತ್ನ ಇಲ್ಲಿದೆ... ಬನ್ನಿ ಪ್ರವಾಸ ಹೋಗೋಣ... ರಮೇಶ ನಾಯ್ಕ, ಉಪ್ಪುಂದ.

ಎಲ್ಲರಿಗೂ ನಮಸ್ಕಾರ.... ಇಂದಿನ ಪ್ರವಾಸದಲ್ಲಿ ನಾವು 'ಹೊಯ್ಸಳರ ಶಿಲ್ಪಕಲೆಯ ತವರೂರಾದ ಬೇಲೂರಿಗೆ' ಪಯಣ ಮಾಡೋಣ ಬನ್ನಿ...

                        

ಬೇಲೂರು ಕರ್ನಾಟಕದ ಹಾಸನ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಪ್ರಮುಖ ಐತಿಹಾಸಿಕ, ಧಾರ್ಮಿಕ ಮತ್ತು ಪ್ರವಾಸಿ ತಾಣವಾಗಿದೆ. ಇದು ಯಗಚಿ ನದಿಯ ದಡದಲ್ಲಿದ್ದು, ಹೊಯ್ಸಳ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಪ್ರಮುಖ ರಾಜಧಾನಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿತ್ತು. ಪ್ರಾಚೀನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಬೇಲೂರನ್ನು ವೇಲಾಪುರಿ, ವೇಲೂರು ಮತ್ತು ಬೇಲಹೂರು ಮುಂತಾದ ಹೆಸರುಗಳಿಂದ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. 

ಐತಿಹಾಸಿಕ ಹಿನ್ನೆಲೆ : ಬೇಲೂರಿನ ಇತಿಹಾಸವು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಹೊಯ್ಸಳರ ಆಳ್ವಿಕೆಯೊಂದಿಗೆ ನಿಕಟವಾಗಿ ಸಂಬಂಧಿಸಿದೆ. ಹೊಯ್ಸಳ ದೊರೆ ವಿಷ್ಣುವರ್ಧನನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಬೇಲೂರು ಪ್ರಮುಖ ರಾಜಕೀಯ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿ ಬೆಳೆಯಿತು.

ವಿಷ್ಣುವರ್ಧನನು ಚೋಳರ ವಿರುದ್ಧದ ವಿಜಯದ ಸ್ಮರಣಾರ್ಥ ಚೆನ್ನಕೇಶವ ದೇವಾಲಯವನ್ನು ಕ್ರಿ.ಶ. 1117ರ ಸುಮಾರಿಗೆ ನಿರ್ಮಿಸಲು ಮುಂದಾದನು. ಈ ದೇವಾಲಯವು ಹೊಯ್ಸಳರ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ ಮತ್ತು ಶಿಲ್ಪಕಲೆಯ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಮಾದರಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. 

ಚೆನ್ನಕೇಶವ ದೇವಾಲಯ : ಬೇಲೂರಿನ ಪ್ರಮುಖ ಆಕರ್ಷಣೆ ಶ್ರೀ ಚೆನ್ನಕೇಶವ ದೇವಾಲಯ. ಇದು ವಿಷ್ಣುವಿಗೆ ಸಮರ್ಪಿತವಾದ ದೇವಾಲಯವಾಗಿದ್ದು, ಇಂದಿಗೂ ಪೂಜೆ ಮತ್ತು ಧಾರ್ಮಿಕ ಆಚರಣೆಗಳು ನಡೆಯುತ್ತಿರುವ ಜೀವಂತ ದೇವಾಲಯವಾಗಿದೆ. UNESCOಯ Sacred Ensembles of the Hoysalas ವಿಶ್ವ ಪರಂಪರೆಯ ಆಸ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಬೇಲೂರಿನ ಚೆನ್ನಕೇಶವ ದೇವಾಲಯವೂ ಸೇರಿದೆ. ಈ ಆಸ್ತಿ 2023ರಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವ ಪರಂಪರೆಯ ಪಟ್ಟಿಗೆ ಸೇರ್ಪಡೆಯಾಯಿತು. 

◾ದೇವಾಲಯದ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ : ದೇವಾಲಯದ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದಲ್ಲಿ ಹೊಯ್ಸಳರ ವಿಶಿಷ್ಟ ಶೈಲಿ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಕಾಣಿಸುತ್ತದೆ

▪️ನಕ್ಷತ್ರಾಕಾರದ ವಿನ್ಯಾಸ

▪️ಎತ್ತರದ ಜಗತಿ ಅಥವಾ ವೇದಿಕೆ

▪️ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾದ ಕಲ್ಲಿನ ಕೆತ್ತನೆಗಳು

▪️ಪೌರಾಣಿಕ ಕಥೆಗಳ ಶಿಲ್ಪಗಳು

▪️ದೇವತೆಗಳು, ಪ್ರಾಣಿಗಳು ಮತ್ತು ಪಕ್ಷಿಗಳ ಚಿತ್ರಣ

▪️ರಾಮಾಯಣ ಮತ್ತು ಮಹಾಭಾರತದ ಪ್ರಸಂಗಗಳ ಶಿಲ್ಪಗಳು

▪️ಸುಂದರವಾದ ಕಂಬಗಳು ಮತ್ತು ಮಂಟಪಗಳು

     

ಹೊಯ್ಸಳರು ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಕೆತ್ತನೆಗಳಿಗೆ ಅನುಕೂಲವಾಗುವ ಮೃದುವಾದ ಸೋಪ್‌ಸ್ಟೋನ್‌ (chloritic schist) ಬಳಸಿದ್ದರು. ಇದರಿಂದ ಕಲ್ಲಿನ ಮೇಲೆ ಅತ್ಯಂತ ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾದ ವಿನ್ಯಾಸಗಳನ್ನು ಮೂಡಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಯಿತು. 

◾ ಮದನಿಕೆಯ ಶಿಲ್ಪಗಳು : ಬೇಲೂರು ದೇವಾಲಯದ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಆಕರ್ಷಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಮದನಿಕೆಯ ಶಿಲ್ಪಗಳು ಪ್ರಮುಖವಾದವು. ನೃತ್ಯ, ಸಂಗೀತ, ಅಲಂಕಾರ ಮತ್ತು ವಿವಿಧ ಭಂಗಿಗಳನ್ನು ತೋರಿಸುವ ಈ ಶಿಲ್ಪಗಳು ಶಿಲ್ಪಿಗಳ ಅಪೂರ್ವ ಪ್ರತಿಭೆಯನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತವೆ. ದೇವಾಲಯದಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಮದನಿಕೆ ಶಿಲ್ಪಗಳಿದ್ದು, ಪ್ರತಿಯೊಂದರಲ್ಲೂ ವಿಭಿನ್ನ ಭಂಗಿ ಮತ್ತು ಸೂಕ್ಷ್ಮ ವಿವರಗಳನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು. 

◾ಕಂಬಗಳ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯ : ದೇವಾಲಯದ ಒಳಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ ಕಂಬಗಳು ಕೂಡ ಅತ್ಯಂತ ಸುಂದರವಾಗಿವೆ. ಕೆಲವು ಕಂಬಗಳನ್ನು ಯಂತ್ರದಲ್ಲಿ ತಿರುಗಿಸಿ ಹೊಳಪು ನೀಡಿದಂತೆ ಕಾಣುವ lathe-turned pillars ಶೈಲಿಯಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ. ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಕಂಬದಲ್ಲಿಯೂ ವಿಭಿನ್ನ ವಿನ್ಯಾಸ ಮತ್ತು ಕೆತ್ತನೆಯನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು. 

◾ಶಿಲ್ಪಗಳಲ್ಲಿ ಕಥೆಗಳ ನಿರೂಪಣೆ : ಬೇಲೂರಿನ ದೇವಾಲಯದ ಗೋಡೆಗಳನ್ನು ನೋಡಿದಾಗ ಅವು ಕಲ್ಲಿನಲ್ಲಿ ಮೂಡಿಸಿದ ಕಥಾ ಪುಸ್ತಕದಂತೆ ಕಾಣುತ್ತವೆ. ರಾಮಾಯಣ, ಮಹಾಭಾರತ, ಪುರಾಣಗಳು ಮತ್ತು ಧಾರ್ಮಿಕ ಕಥೆಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಅನೇಕ ದೃಶ್ಯಗಳನ್ನು ಶಿಲ್ಪಗಳ ಮೂಲಕ ನಿರೂಪಿಸಲಾಗಿದೆ. ಹೀಗಾಗಿ ಇತಿಹಾಸ ಮತ್ತು ಸಾಹಿತ್ಯವನ್ನು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳಲು ಬೇಲೂರು ಒಂದು ಉತ್ತಮ ಸ್ಥಳವಾಗಿದೆ. 

◾ವಿಶ್ವ ಪರಂಪರೆಯ ಮಹತ್ವ : 

    ಬೇಲೂರಿನ ಚೆನ್ನಕೇಶವ ದೇವಾಲಯವು ಹಳೇಬೀಡಿನ ಹೊಯ್ಸಳೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯ ಮತ್ತು ಸೋಮನಾಥಪುರದ ಕೇಶವ ದೇವಾಲಯದೊಂದಿಗೆ “Sacred Ensembles of the Hoysalas” ಎಂಬ UNESCO ವಿಶ್ವ ಪರಂಪರೆಯ ಆಸ್ತಿಯ ಭಾಗವಾಗಿದೆ. ಹೊಯ್ಸಳ ಶೈಲಿಯ ವಿಶಿಷ್ಟ ವಾಸ್ತು ವಿನ್ಯಾಸ, ಕಲ್ಲಿನ ಕೆತ್ತನೆಗಳು ಮತ್ತು ಶಿಲ್ಪಕಲೆಯ ಮಹತ್ವವನ್ನು UNESCO ಗುರುತಿಸಿದೆ. 

◾ಯಗಚಿ ನದಿ ಮತ್ತು ಯಗಚಿ ಅಣೆಕಟ್ಟು : ಬೇಲೂರು ಯಗಚಿ ನದಿಯ ದಡದಲ್ಲಿದೆ. ಸಮೀಪದಲ್ಲಿರುವ ಯಗಚಿ ಅಣೆಕಟ್ಟು ಕೂಡ ಪ್ರವಾಸಿಗರನ್ನು ಆಕರ್ಷಿಸುವ ಸ್ಥಳವಾಗಿದೆ. ಇದು ಬೇಲೂರಿನ ಐತಿಹಾಸಿಕ ವಾತಾವರಣದ ಜೊತೆಗೆ ಪ್ರಕೃತಿಯ ಸೌಂದರ್ಯವನ್ನು ಆಸ್ವಾದಿಸಲು ಅವಕಾಶ ನೀಡುತ್ತದೆ. ಯಗಚಿ ಅಣೆಕಟ್ಟು ಬೇಲೂರಿನಿಂದ ಸುಮಾರು 4 ಕಿ.ಮೀ. ದೂರದಲ್ಲಿದೆ. 

◾ ಸಮೀಪದ ಪ್ರವಾಸಿ ತಾಣಗಳು : ಬೇಲೂರಿಗೆ ಪ್ರವಾಸ ಕೈಗೊಂಡಾಗ ಸಮೀಪದ ಕೆಲವು ಪ್ರಮುಖ ಸ್ಥಳಗಳನ್ನೂ ವೀಕ್ಷಿಸಬಹುದು:

1. ಹಳೇಬೀಡು – ಹೊಯ್ಸಳೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯ

2. ಯಗಚಿ ಅಣೆಕಟ್ಟು

3. ಸೋಮನಾಥಪುರ – ಕೇಶವ ದೇವಾಲಯ

4. ಹಾಸನ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಇತರ ಐತಿಹಾಸಿಕ ತಾಣಗಳು

ಬೇಲೂರು ಮತ್ತು ಹಳೇಬೀಡುಗಳನ್ನು ಹೊಯ್ಸಳರ ಪ್ರಮುಖ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಕೇಂದ್ರಗಳೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. 

◾ಬೇಲೂರಿಗೆ ಹೀಗೆ ತಲುಪಬಹುದು : ಬೇಲೂರು ಹಾಸನದಿಂದ ಸುಮಾರು 38–40 ಕಿ.ಮೀ. ದೂರದಲ್ಲಿದೆ. ರಸ್ತೆ ಮಾರ್ಗದ ಮೂಲಕ ಸುಲಭವಾಗಿ ತಲುಪಬಹುದು. ಹಾಸನ ಜಂಕ್ಷನ್ ಸಮೀಪದ ಪ್ರಮುಖ ರೈಲು ನಿಲ್ದಾಣವಾಗಿದ್ದು, ಮಂಗಳೂರು ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣವು ಸಮೀಪದ ಪ್ರಮುಖ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. 

"ಬೇಲೂರು ಕರ್ನಾಟಕದ ಹೆಮ್ಮೆಯ ಐತಿಹಾಸಿಕ ತಾಣ. ಹೊಯ್ಸಳರ ಶಿಲ್ಪಿಗಳು ಕಲ್ಲಿಗೆ ಜೀವ ತುಂಬಿದಂತೆ ಇಲ್ಲಿ ಶಿಲ್ಪಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಚೆನ್ನಕೇಶವ ದೇವಾಲಯದ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಕೆತ್ತನೆಯೂ ನಮ್ಮ ಪೂರ್ವಜರ ಕಲಾ ಪ್ರತಿಭೆ, ತಾಂತ್ರಿಕ ಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಸೃಜನಶೀಲತೆಗೆ ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗಿದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಬೇಲೂರು 'ಕಲ್ಲಿನಲ್ಲಿ ಕೆತ್ತಿದ ಕಲೆಯ ನಗರ' ಎಂದು ಕರೆಯಲು ಯೋಗ್ಯವಾದ ಕರ್ನಾಟಕದ ಅಮೂಲ್ಯ ಪರಂಪರೆ ತಾಣವಾಗಿದೆ".

ಮತ್ತೆ ಮುಂದಿನ 'ಪಯಣ' ಸಂಚಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಸಿಗೋಣವೇ, ನಮಸ್ಕಾರ.

 (ಚಿತ್ರಗಳು : ಅಂತರ್ಜಾಲ ಕೃಪೆ)

......................... ರಮೇಶ ನಾಯ್ಕ, ಉಪ್ಪುಂದ

ಕನ್ನಡ ಭಾಷಾ ಶಿಕ್ಷಕರು 

ನೇತಾಜಿ ಸುಭಾಶ್ಚಂದ್ರ ಬೋಸ್ 

ಸರಕಾರಿ ಪ್ರೌಢಶಾಲೆ, ಮರವಂತೆ

ಬೈಂದೂರು ತಾಲೂಕು, ಉಡುಪಿ ಜಿಲ್ಲೆ.

ಮೊಬೈಲ್ : +91 94488 87713

****************************************